Exit

Een ghostwriter is een schrijver die schrijft onder andermans naam, op diens verzoek. Zegt Wikipedia. Nathan Zuckerman is schrijver en we volgens hem vanaf z’n vroege carrière tot en met zijn late aftakeling. Van Ghostwriter tot en met Exit Ghost. Nathan zal niet meer terugkeren omdat z’n opdrachtgever – Roth – voortaan van hem zal afzien. Exit Ghost is Exit Ghostwriter is Exit Zuckerman.

Exit Ghost bevat welgeteld één schitterend hoofdstuk. Niet veel, maar dat hoofdstuk (hoofdstuk 3, Amy’s Brain) vergoedt veel. Amy Belette wordt bezocht door hersentumoren en weet niet meer wat ze wel en niet heeft gedaan, wanneer ze iets al dan niet heeft gedaan, welke afspraken ze al dan niet heeft gemaakt. Ze weet nog wel dat haar leven is bepaald door een groot schrijver, Lonoff (Malamud, zegt men), met wie ze een aantal jaren een relatie heeft gehad en met wie ze nog dagelijks converseert. Hoewel dood zegt hij wat ze moet doen en laten, en hoe ze de dingen moet aanpakken. Amy is bij nader inzien toch Anne Frank niet en ook weer wel: ze is nooit uit de puberteit gekomen, de romantische leeftijd bij uitstek. En ze heeft de Ghostwriter Zuckerman nodig om daar achter te komen. Ik vind dat een briljante, ontroerende, wending in het verhaal. De enige. Met Amy sterft de roman, met de roman sterft de literatuur. Amy vermoedt het misschien, Zuckerman beseft het. De literatuur is aan z’n eind gekomen.

En daar gaat het om. De literatuur is dood – dat is het thema van het boek – en Zuckerman beschrijft die dood en gaat ermee in gevecht. Ik ken geen ander boek van Roth waarin zoveel over literatuur wordt gesproken – tenzij het de Ghost Writer moet zijn. Ook in dat opzicht is Exit Ghost een afsluiting. De kern van de afsluiting zit in dat derde hoofdstuk. De rest, de aftakeling van de schrijver die de aftakeling van de cultuur is, die de aftakeling van de literatuur is, die enz., is een veel te dikke verpakking voor het gevecht van Zuckerman. Dat hij verliest, voorspelbaar verliest – anders was er geen boek – en voorspelbaar van Kliman (Killman, Klimax, Klisma?) verliest. Kliman, Amy en Zuckerman. Die hadden volstaan. Zuckerman had een beter afscheid verdiend.