GEEN FEIT

Er is in de pers, geloof ik, een wedstrijdje atheïsme geweest. Ik las
althans diverse oplossingen voor een affiche op autobussen, naar een
voorbeeld in London. In de trant van: ‘God bestaat niet, dus leve de lol’.
Ik kon me in de meeste van die kreten wel vinden, maar ik vond ze niet
puntig genoeg. Daarom een eigen bijdrage:

God is geen feit, daarom kun je en mag je er in geloven.

Mijn vrouw vond hem wel goed, maar denkt dat mijn slagzin, aangebracht op
autobussen niet de bijval van het volk mag verwachten.

Probleem is natuurlijk dat ik als filosoof mezelf geen atheïst kan noemen.
Een filosoof is een professioneel twijfelaar, agnost zijn is voor hem het
hoogst haalbare. Je kunt immers ook niet serieus beweren dat er geen
zwarte ijsberen bestaan. Maar vanuit mijn diepten wordt er geroepen dat ik
wel degelijk een atheïst ben.

Verder heb ik altijd een hartgrondige hekel gehad aan de geestelijk
kreupelen onder ons die, juist vanwege hun te hardop beleden
‘geloofszekerheden’, de ether verprutsen waarin ik moet leven. Je kunt ze,
als ongelovige Samaritaan, natuurlijk bejegenen als hulpbehoevend, en hen
steun verschaffen. Ik kan dat laatste alleen maar door zo duidelijk
mogelijk te maken waar het me om gaat.

Neem Arjan Lock, tot vandaag voor mij een grote onbekende, en gelukkig
niet ‘Locke’ hetend. Hij blijkt voorzitter van de EO en verdedigt op die
typisch halfslachtige manier van de belijdend Christen collega Knevel –
voor mij altijd het prototype van de religieuze engerd. Denk ook even aan
onze Duitse Paus en die andere engerd: Williamson. Die Knevel heeft,
middels een getekend document, afstand gedaan van het scheppingsverhaal.
Beter laat dan nooit denk je, maar vele EO-leden zijn al uitgetreden.

De Heer Lock drukt Knevel aan het hart, maar vertelt de
Volkskrant-interviewer tegelijk dat “voor mij de schepping niet de
essentie van het geloof is. Dus daarin verdiep ik me niet.” Tja, – dan
rest voor hem vermoedelijk die malle kreet: “Hij bestaat!” Ook van de
vuurvlieg kun je probleemloos zeggen dat hij bestaat, maar geloven in zijn
persoonlijke bijstand in tijden van geestelijke nood gaat ver. Er de
wereld er bij herhaling kond van doen gaat te ver.

De vuurvlieg is een feit, je kunt niet in hem (meervoud) geloven. God is
geen feit, dus kan dat wel. Het is ook het enige dat je ermee kunt doen -
zeg maar zoals met die zwarte ijsbeer. Wie weet komt die nog eens te
voorschijn. Maar ik besef goed dat ik nu badineer. Dus even serieus.

In de prachtige film Il Postino vraagt de postbode zich af - nadat Neruda
hem de functie van de metafoor heeft uitgelegd - “of de wereld, de stenen,
de zee et cetera, et cetera, niet een metafoor van iets zou kunnen zijn.”
Niet het woord als metafoor voor een ding; nee: het ding als metafoor voor
het woord. Om van deze prachtige vraag even te bekomen, gaat Neruda wat
zwemmen in zee.

Tenslotte – denk ik – draait het om de vraag die Spinoza stelde en
beantwoordde, iets wat je kunt samenvatten als ‘Spinozisme’. De wereld van
de postbode - “et cetera” - ziet Spinoza als een gebundeld geheel in
verandering. Daaraan zou je een naam kunnen geven, bijvoorbeeld de naam
‘God’. Je zou de wereld en de haar omringende eindeloosheid natuurlijk ook
‘de wereld en de haar omringende eindeloosheid’ kunnen noemen - kwestie
van woorden, geen probleem. Je zou in dit geval zelfs een atheïst kunnen
zijn inclusief het gebruik van het woord ‘god’ als willekeurige naam onder
andere willekeurige namen voor ‘de wereld et cetera’.

Het moment echter dat woorden ‘Het Woord’ worden - een Woord dat ‘in den
beginne was’ - hebben we te maken met echt geloof. Vervelend is dat de
gelovige denkt dat het daarbij om feiten gaat. Door nu - als een
glibberige pad - de schepping niet meer als essentie van het christendom
op te vatten, denkt de EO-voorzitter God alsnog als feit te kunnen redden
– een feit waaraan je vervolgens gewoon wat ‘andere’ feiten ophangt,
bijvoorbeeld de resultaten van het evolutieonderzoek. Dat is pas
hypocrisie, net zoals Locks tegenhanger, de Paus van Rome, tot in zijn
katholieke merg hypocriet is in de afhandeling van de zaak Williamson,
iemand voor wie ‘Auschwitz’ geen feit is.

Sierksma, 6/2/’09